شاخەوان ئەحمەد
لەمێژووی كورددا هەمیشە ناوی جاف هاتوە وەكو بەشێكی سەرەكی لەنەتەوەی كورد ، بەدرێژایی مێژوو وەكو چەندین هۆز و عەشیرەت و بنەماڵە ڕۆڵ و کاریگەریی گەورەیان هەبووە لەناو كورددا بە كۆمەڵە كەسانێكی عەشایەرو دوور لەشارستانیەت ناویان هاتووە . دووربون لەژیانی شارستانیەتی سەردەمیانە ، هەمیشە بەشێوەیەكی هەڕەمەكی و بێ ئەوەی نیشەجێی بن و لەیەك ناوچەدا بمێننەوە گەرمیان و كوێستانیان كردووە .
خەریكی ژیانێكی سادە و ئاژەڵداریبون ، بەتەواوەتی لەشوێنێكی دیاریكراودا نەماونەتەوە ، ئەمەش وای كردوە كە بەدرێژای مێژوو هیچ دەسەڵاتێك نەیتوانیوە بەتەواوەتی دەستیان بەسەردابگرێت و بیان خاتەژێر ڕکێفی خۆیەوە هەرلەمێژویشدا باسكراوە لەسەردەمی دەسەڵاتی عوسمانی و سەفەویەوە ئەو جافانەی كەوتونەتە ژێر دەسەڵاتی عوسمانیەوە پیان وتراوە ( جافی مرادی ) ئەوانەشی كەوتونەتە ژێر ڕكێفی دەسەڵاتی سەفەویەوە پیان وتراوە جافی ( جوانڕۆیی ) . ئەم دوو دەسەڵاتە لەسەدەمی خۆیاندا دەسەڵاتدارو حاكمی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و بەشێك لە ئەوروپابوون نەیان توانیوە بەتەواوی دەستبگرن بەسەر جافدا ، دواتریش جاف بەحوكمی ئەوەی چەندین هۆزو عەشیرەتی نەخوێندەواربون ئاسان نەبوە بۆیان بەئاسانی فێری زمانەكانی وەكو عەرەبی و توركی و فارس ببین ئەمەش بوە هۆی ئەوەی كە جاف بتوانێت ببێت پارێزەری زمانی شیرینی كوردی لەناوچەكەدا و نەوە لەدوای نەوە زمانەكە لەباوانیانەوە بۆبمێنێتەوە ، چەندین خوێندەوارو شاعیرو نوسەری بەتوانایان تێدا هەڵبكەوێت وەكو ( نالی ، سالم ، کوردی ) كەبەسێ كوچكەی بابان دەناسرێن لەسەردەمی میرنشینی باباندا ، پاشان چەندانی تر وەكو قانع و هتد كەسەرەتا نالی مەزن لەپێدەشتی شارەزورەوە بۆیەكەم جار شیعری بەزمانی كوردی نوسی بوەجێگەی ڕەخنەو تەشیر لەلایەن نوسەرانی ئەو سەردەمەوە كەدەبوو ئەوسەردەمە هەر کەسێك بیەوێت ببێتە شاعیر دەبوایە بیتوانیایە بەسێ زمانی ئەو سەردەمە قسەبكات وەكو عەرەبی و توركی و فارسی ، بەڵام لەكاتێكتدا كەنالی مەزن هەرسێ زمانەكەی بەباشی دەزانی ئامادەنەبوو بەو زمانە شیعر بنوسێت و قسەبكات ، بەزمانی شیرینی كوردی شیعری نوسی دای بەگوی گەلی كورددا ، شعرە بەباوبانگەكەی كەدەلێت :
تە تەبعی شەککەرباری من، کوردی ئەگەر ئینشا دەکا،
ئیمتیحانی خۆیە مەقسوودی، لە عەمدەن وا دەکا
یا لە مەیدانی فەساحەتدا بە میسلی شەهسەوار
بێتەئەممول بەو هەموو نەوعە زوبانی ڕادەکا
کەس بە ئەلفازم نەڵێ خۆ کوردییە خۆکردییە
هەرکەسێ نادان نەبێ خۆی تالیبی مەعنا دەکا
بێتە حوجرەم، پارچە پارچەی موسوەدەم بکڕێ بە ڕۆح،
هەرکەسێ کووتاڵ و پارچەی بێبەدەڵ سەودا دەکا
شیعری خەڵقی کەی دەگاتە شیعری من بۆ نازکی
کەی لە دیققەتدا پەتک دەعوا لەگەڵ هەودا دەکا …
پاشان گوێی بەهیچ تانەوتەشەرێكی نوسەران و شاعیرانی ئەو سەردەمەنەدابوو ، بەبناغەی زمانی شیرینی كوردی بۆ شیعرەکانی بەکارهێناوە بوە سەرەتایەکی نوێ و گرنگ بۆ ئەدەبیاتی کوردی .
About the Author
